ઇસરોએ (ISRO) પોતાના સેમી-ક્રાયોજેનિક એન્જિન પાવર હેડ ટેસ્ટ આર્ટિકલ (PHTA) નું 175 ટનના થ્રસ્ટ સ્તર પર એક મહત્વપૂર્ણ હોટ ટેસ્ટ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી લીધું છે. ભારતની આગામી પેઢીના પ્રક્ષેપણ વાહન પ્રણોદન ટેકનોલોજીના (Launch Vehicle Propulsion Technology) વિકાસમાં આ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે. આ પરીક્ષણ તાજેતરમાં તમિલનાડુના (Tamil Nadu) મહેન્દ્રગિરી (Mahendragiri) સ્થિત ઇસરો (ISRO) પ્રણોદન સંકુલ (IPRC) ખાતે કરવામાં આવ્યું હતું.
અહીં ક્લિક કરી દેવલિપિ ન્યુઝની વોટ્સએપ ચેનલ ફોલો કરો
જે ટેકનોલોજી ક્યારેક ભારતથી છુપાવવામાં આવી હતી, જેના પર વિશ્વની મોટી સત્તાઓએ પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો, આજે એ જ ટેકનોલોજીમાં ભારતે એવો પરચમ લહેરાવ્યો છે કે આખી દુનિયા તેની તરફ જોઈ રહી છે. ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન (ISRO) ના અધ્યક્ષ વી. નારાયણને (V. Narayanan) જાહેરાત કરી છે કે ભારતે ક્રાયોજેનિક એન્જિન ટેકનોલોજી (Cryogenic Engine Technology) પર સંપૂર્ણ રીતે મહારથ હાસલ કરી લીધી છે. આ એ જ ટેકનોલોજી છે, જેને ક્યારેક ભારતને આપવાનો સાફ ઇનકાર કરી દેવામાં આવ્યો હતો. હવે આ જ આત્મનિર્ભર ભારત (Atmanirbhar Bharat) સ્પેસ સાયન્સમાં (Space Science) એવી ઐતિહાસિક છલાંગ લગાવવા જઈ રહ્યું છે, જે દેશને વિશ્વની અગ્રણી સ્પેસ સત્તાઓની (Space Power) હરોળમાં વધુ મજબૂતીથી ઉભો રાખશે.
અહીં ક્લિક કરી દેવલિપિ ન્યુઝની વોટ્સએપ ચેનલ ફોલો કરો
ઇસરો (ISRO) પ્રમુખે જણાવ્યું કે ભારત હવે પોતાના પ્રથમ માનવરહિત ગગનયાન મિશનની (Gaganyaan Mission) તૈયારીમાં લાગેલું છે. આ સાથે જ ચંદ્રયાન-4 ના (Chandrayaan 4) માધ્યમથી ચંદ્ર પરથી માટી અને નમૂનાઓ પરત લાવવાનું મિશન ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. વળી, ચંદ્રયાન-5 (Chandrayaan 5), જેને જાપાન સાથે મળીને વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે, તે ચંદ્ર પર પહેલાં કરતાં વધુ ભારે અને અત્યાધુનિક રોવર ઉતારશે.
2035 સુધીમાં સ્પેસ સ્ટેશન અને 2040 સુધીમાં ચંદ્ર પર ભારતીય
ઈસરોના (ISRO) ચેરમેન વી. નારાયણને (V. Narayanan) બેંગલુરુમાં (Bengaluru) આયોજિત 17મા એર ચીફ માર્શલ એલ.એમ. કાત્રે મેમોરિયલ લેક્ચરમાં (Air Chief Marshal L. M. Katre Memorial Lecture) બોલતા ભારતનો ભવિષ્યનો મહત્વકાંક્ષી સ્પેસ રોડમેપ (Space Roadmap) પણ સામે રાખ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ભારતનું લક્ષ્ય 2035 સુધીમાં પોતાનું સ્પેસ સ્ટેશન (Space Station) સ્થાપિત કરવાનું અને 2040 સુધીમાં ભારતીય અંતરિક્ષ યાત્રીને (Indian Astronaut) ચંદ્ર (Moon) પર ઉતારવાનું છે. તેમણે ગર્વ સાથે કહ્યું, “આપણે ક્રાયોજેનિક રોકેટ એન્જિન (Cryogenic Rocket Engine) વિકસાવી લીધું છે, એ જ ટેકનોલોજી જેને ક્યારેક ભારતને આપવાની ના પાડી દેવામાં આવી હતી.”
અહીં ક્લિક કરી દેવલિપિ ન્યુઝની વોટ્સએપ ચેનલ ફોલો કરો
તેમણે જણાવ્યું કે ભારતે ત્રણ ક્રાયોજેનિક પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ (Cryogenic Propulsion System) વિકસાવીને અને આ પ્રક્રિયામાં ઘણા વિશ્વ રેકોર્ડ (World Record) બનાવીને ટેકનોલોજી ન મળવાના પડકારને ટેકનિકલ નેતૃત્વમાં બદલી નાખ્યો છે. નારાયણને (V. Narayanan) કહ્યું કે ભારતના માનવ-સહિત અંતરિક્ષ ઉડાન મિશન પર આગળ વધતા પહેલાં, પ્રથમ ચાલક દળ વિનાનું (માનવરહિત) ગગનયાન મિશન (Gaganyaan Mission) મુખ્ય ફોકસ છે. તેમણે લેક્ચર દરમિયાન કહ્યું, “આપણે અત્યારે આ વર્ષે પ્રથમ માનવરહિત મિશન પર કામ કરી રહ્યા છીએ. ત્યારબાદ, પરિણામોની સમીક્ષા કર્યા પછી, આપણે માનવ-સહિત મિશન પર પરત આવીશું.”
અહીં ક્લિક કરી દેવલિપિ ન્યુઝની વોટ્સએપ ચેનલ ફોલો કરો
ચંદ્રયાન-4 અને ચંદ્રયાન-5 મિશનની ખાસિયતો
તેમણે જણાવ્યું કે ચંદ્રયાન-4 (Chandrayaan-4) ભારતનું પ્રથમ ચંદ્ર પરથી સેમ્પલ પરત લાવવાવાળું મિશન હશે, જ્યારે જાપાન (Japan) સાથે મળીને કરવામાં આવનારા ચંદ્રયાન-5 મિશનમાં (Chandrayaan-5 Mission) અંદાજે 100 દિવસ સુધી કામ કરવા સક્ષમ 350 કિલોગ્રામનું રોવર મોકલવામાં આવશે; તેની સરખામણીમાં ચંદ્રયાન-3 માં (Chandrayaan-3) 25 કિલોગ્રામનું રોવર હતું અને તેની કામ કરવાની અવધિ 14 દિવસની હતી.
અંતરિક્ષ ટેકનોલોજીમાં (Space Technology) ભારતની પ્રગતિ પર પ્રકાશ પાડતા ઈસરોના (ISRO) ચેરમેન નારાયણને (V. Narayanan) કહ્યું કે દેશે 1963 માં ભેટમાં મળેલા સાત કિલોગ્રામના સાઉન્ડિંગ રોકેટને લોન્ચ કરવાથી લઈને વિશ્વના કેટલાક સૌથી અદ્યતન લોન્ચ વ્હીકલ (Launch Vehicle) અને અંતરિક્ષ યાન (Space Craft) બનાવવા સુધીની સફર ખેડી છે. ભારતના ક્રાયોજેનિક એન્જિન પ્રોગ્રામને (Cryogenic Engine Program) યાદ કરતા તેમણે કહ્યું કે ટેકનોલોજી ન મળવાથી આખરે દેશની પોતાની ક્ષમતાઓ મજબૂત થઈ. તેમણે કહ્યું, “આજે હું એ દેશોનો આભાર માનું છું જેમણે ટેકનોલોજી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આજે આપણે ત્રણ ક્રાયોજેનિક પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ (Cryogenic Propulsion System) વિકસાવી લીધી છે.”
અહીં ક્લિક કરી દેવલિપિ ન્યુઝની વોટ્સએપ ચેનલ ફોલો કરો
દેશના લાંબા ગાળાના વિઝનનો ઉલ્લેખ કરતા ઈસરોના (ISRO) ચેરમેન નારાયણને (V. Narayanan) કહ્યું કે ભારત 2035 સુધીમાં પોતાનું અંતરિક્ષ સ્ટેશન (Space Station) સ્થાપિત કરવા અને 2040 સુધીમાં કોઈ ભારતીયને ચંદ્ર પર મોકલવાની દિશામાં કામ કરી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું, “2040 સુધીમાં કોઈ ભારતીય આપણા રાષ્ટ્રીય ધ્વજ સાથે ભારતીય લોન્ચરનો ઉપયોગ કરીને ચંદ્ર પર ઉતરશે.” તેમણે ઉમેર્યું કે ચંદ્રયાન-2 એ (Chandrayaan-2) ચંદ્રની કક્ષામાં સૌથી હાઇ-રિઝોલ્યુશનવાળો કેમેરો સ્થાપિત કર્યો હતો, જ્યારે ચંદ્રયાન-3 એ (Chandrayaan-3) ભારતને ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવની નજીક સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરનારો પ્રથમ દેશ બનાવ્યો.
અહીં ક્લિક કરી દેવલિપિ ન્યુઝની વોટ્સએપ ચેનલ ફોલો કરો
એચએએલ (HAL) અને વાયુસેનાનો સહયોગ
ઇસરો (ISRO) ચેરમેને રિયૂઝેબલ લોન્ચ વ્હીકલ (RLV) અને ગગનયાન જેવા પ્રોગ્રામમાં ભારતીય વાયુસેના (IAF) અને હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) ના મહત્વપૂર્ણ યોગદાનનો શ્રેય તેમને આપ્યો અને કહ્યું કે હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડના (HAL) સહયોગ વિના ભારતના લોન્ચ વ્હીકલ (Launch Vehicle) અને સેટેલાઇટ પ્રોગ્રામ (Satellite Program) આ મુકામ સુધી ન પહોંચી શક્યા હોત.
તેમણે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષામાં ઇસરોની (ISRO) ભૂમિકા પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો અને કહ્યું કે ‘ઓપરેશન સિંધુ’ દરમિયાન તમામ ભારતીય સેટેલાઇટે ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કર્યું અને રાષ્ટ્રીય જરૂરિયાતોને પૂરી કરવામાં યોગદાન આપ્યું. ભારતીય અંતરિક્ષ કાર્યક્રમના વિકાસનો ઉલ્લેખ કરતા નારાયણને જણાવ્યું કે ઇસરોએ (ISRO) 105 થી વધુ લોન્ચ વ્હીકલ મિશન (Launch Vehicle Mission) અને 135 સેટેલાઇટ મિશન (Satellite Mission) પૂર્ણ કર્યા છે, સાથે જ 34 દેશોના 434 સેટેલાઇટ લોન્ચ કર્યા છે.
Bengaluru, Karnataka: At the 17th Air Chief Marshal L.M. Katre Memorial Lecture, ISRO Chairman Dr V. Narayanan says, "Today, we are working on the Gaganyaan program. I think I need not explain it. It is a national-level program, and without the Air Force, I think this program… pic.twitter.com/S0X1b7usa2
— IANS (@ians_india) June 27, 2026